Vlamboogkleding: APC 1, APC 2 en cal-rating uitgelegd

Op arc flash kleding staan afkortingen als APC 2, ELIM en ATPV. Wat betekenen ze, en welke heb je nodig?

In dit artikel lees je hoe vlamboogkleding getest wordt, hoe je een etiket en datasheet leest en welke onderdelen bij een APC 1- en APC 2-set horen. Wil je meteen producten zien? Bekijk dan het assortiment vlamboogbescherming.

In het kort

• Norm: vlamboogkleding valt onder EN 61482-2 en is PBM van categorie III.
• APC 1 en APC 2: klassen uit de boxtest, bij 4 kA en 7 kA.
• Cal-rating: ELIM, ATPV of EBT in cal/cm² uit de open-boogtest. In Europa telt de ELIM.
• Niet omrekenen: een APC-klasse is geen cal-waarde, en andersom.
• Gesloten geheel: jas en broek (of overall) van minimaal dezelfde klasse, zonder smeltende onderkleding.
• Keuze: de klasse volgt uit de vlamboog-risicoanalyse van de werkgever.

Wat is een vlamboog (arc flash)?

Een vlamboog (Engels: arc flash) is een elektrische boog die bij een kortsluiting of fout in een elektrische installatie door de lucht ontstaat en in korte tijd veel hitte vrijgeeft.

Naast hitte geeft een vlamboog ook:

• Fel licht
• Een knal
• Een drukgolf

Het risico speelt vooral bij werk aan of nabij installaties onder spanning, zoals verdeelinrichtingen en schakelpanelen, en bij schakelhandelingen.

Wat is vlamboogkleding?

Vlamboogkleding is persoonlijke beschermende kleding die getest en gecertificeerd is volgens EN 61482-2 tegen de thermische gevaren van een elektrische vlamboog.

Je kent het ook als vlamboogbestendige kleding, vlamboog beschermende kleding of arc flash kleding. De geldende Europese norm is EN 61482-2:2020: de internationale IEC 61482-2:2018 met Europese aanpassingen. Die vervangt de editie uit 2009.

De norm gaat alleen over hitte. Buiten de norm vallen:

• Andere gevaren: elektrische schok, geluid, licht en de drukgolf.
• Andere lichaamsdelen: ogen, gezicht, hoofd, handen en voeten. Daarvoor heb je aparte PBM nodig.

Vlamboogkleding valt onder PBM-categorie III van Verordening (EU) 2016/425, vanwege de hoge temperaturen en het werken onder spanning. Een aangemelde instantie keurt het type (EU-typeonderzoek) en houdt toezicht op de productie.

Wat is het verschil tussen APC 1 en APC 2?

APC 1 en APC 2 zijn de twee beschermingsklassen (Arc Protection Class) uit de boxtest volgens IEC 61482-1-2: APC 1 is getest bij een stroom van 4 kA, APC 2 bij 7 kA.

Zo werkt de boxtest:

• Opstelling: de boog ontstaat in een kleine, besloten box. Die is bedoeld voor besloten laagspanningsinstallaties, zoals verdeelkasten en schakelpanelen.
• Testwaarden: 400 V wisselspanning, boogduur 500 ms, kledingstuk op 300 mm afstand.
• Uitslag: geslaagd of niet geslaagd.

Om te slagen mag de stof onder meer:

• niet doorsmelten naar de binnenkant;
• geen gat groter dan 5 mm krijgen;
• niet langer dan 5 seconden nabranden.

Ook moet de gemeten warmtedoorgang onder de grens voor een tweedegraads brandwond (de Stoll-curve) blijven.

Tot 2014 heetten de klassen Class 1 en Class 2. De huidige editie is IEC 61482-1-2:2014. Bekijk de vlamboogkleding in APC 1 of de vlamboogkleding in APC 2.

APC 1, APC 2 en cal-rating naast elkaar

Wat betekent de cal-rating (ELIM, ATPV en EBT)?

De cal-rating (arc rating) is de verzamelnaam voor de beschermingswaarden ELIM, ATPV en EBT: de invallende energie in cal/cm² die is bepaald in de open-boogtest volgens IEC 61482-1-1.

• ELIM (incident energy limit): de energie waaronder in de testreeks geen enkele meting de grens voor een tweedegraads brandwond bereikt en de stof niet openbreekt. Een 0%-waarde, toegevoegd in de editie van 2019.
• ATPV (arc thermal performance value): de energie waarbij 50% kans is dat de warmtedoorgang de grens voor een tweedegraads brandwond bereikt.
• EBT (energy breakopen threshold): de energie waarbij 50% kans is dat de stof openbreekt.

In de Europese EN 61482-2:2020 telt voor de PBM-verordening alleen de ELIM. Wie de open-boogroute volgt, moet minimaal ELIM 3,2 cal/cm² (130 kJ/m²) halen.

Op het etiket staat de ELIM en/of de APC-klasse; ATPV of EBT mag er alleen aanvullend bij. In de Verenigde Staten zijn ATPV en EBT gangbaar. Daarom zie je op internationale datasheets vaak alleen een ATPV.

Voorbeeld: de Sioen Obera vlamboogjas heeft volgens Sioen APC 1, ELIM 11,7 cal/cm² en ATPV 15,2 cal/cm². Hetzelfde kledingstuk, drie waarden die elk iets anders zeggen.

Kun je APC omrekenen naar cal/cm²?

Nee. De boxtest en de open-boogtest zijn verschillende methoden. Volgens de Duitse ongevallenverzekeraar DGUV bestaat er geen algemeen geldige relatie tussen ATPV en APC.

Veel kleding heeft wel beide waarden, bijvoorbeeld APC 1 én een ELIM. Die staan dan los van elkaar op het etiket. Jassen die alleen in de boxtest zijn getest, zoals de Sioen Newton, hebben wel een APC-klasse maar geen ELIM.

Geldt de waarde van de stof voor het hele kledingstuk?

Niet automatisch. De open-boogtest kent een test op het materiaal en een test op het kledingstuk of de combinatie van lagen. Naden, sluitingen, reflectiestrepen en lagen beïnvloeden het resultaat.

Een systeemwaarde, bijvoorbeeld jas plus onderlaag, geldt alleen als de fabrikant die combinatie als geheel heeft getest. Losse waarden optellen kan niet: de systeemwaarde kan hoger of lager uitvallen dan de som.

Welke vlamboogklasse heb ik nodig?

De benodigde vlamboogklasse volgt uit de vlamboog-risicoanalyse die de werkgever laat uitvoeren als onderdeel van de RI&E; een leverancier kan die keuze niet voor je maken.

In Nederland is NEN 3140, gebaseerd op NEN-EN 50110-1, het kader voor veilig werken aan elektrische laagspanningsinstallaties. Voor hoogspanning is dat NEN 3840. Uit die werkwijze volgt welke taken een vlamboogrisico hebben en welke bescherming daarbij hoort.

Er zijn twee gangbare rekenroutes:

1. Via de boogenergie (kJ). In Duitsland beschrijft de DGUV-informatie 203-077 hoe je uit netgegevens, zoals de kortsluitstroom en de uitschakeltijd, de te verwachten boogenergie berekent. Die vergelijk je met het beschermingsniveau van APC 1 of APC 2 op jouw werkafstand. Deze route leidt naar een APC-klasse.
2. Via de invallende energie (cal/cm²). In de Verenigde Staten wordt met IEEE 1584 en NFPA 70E de invallende energie op werkafstand berekend. Je kiest kleding met een cal-rating die minstens zo hoog is. Op Europese kleding staat de ELIM, die lager ligt dan de ATPV.

Waarom telt de werkafstand zo zwaar?

In de DGUV-methode groeit het beschermingsniveau van een APC-klasse met het kwadraat van de werkafstand ten opzichte van de 300 mm uit de test. Werk je op 600 mm in plaats van 300 mm, dan telt de afstandsfactor dus vier keer zo zwaar.

Daarnaast rekent de DGUV met een factor voor het type installatie. Dit is een rekenregel binnen die methode, geen omrekening van APC naar cal/cm². De uitkomst blijft werk voor degene die de risicoanalyse maakt.

Wat hoort er bij een complete vlamboog-uitrusting?

Een complete vlamboog-uitrusting bestaat uit een gesloten kledingsysteem plus aparte bescherming voor gezicht, hoofd, handen en voeten, elk met een eigen norm.

Een pak beschermt alleen als het gesloten is. Een open jas, opgerolde mouwen of een te korte broek laten plekken onbeschermd. Kies de maat daarom zorgvuldig met onze maattabellen voor vlamboogkleding.

Hoe ziet een APC 1- of APC 2-set eruit?

Een vlamboogset is een combinatie van kleding, gezichts- en hoofdbescherming en handschoenen die alle onderdelen minimaal dezelfde klasse geeft.

Hieronder staan voorbeeldcombinaties uit ons assortiment. De klasse en cal-rating per product komen uit de productinformatie van de fabrikant. Een combinatie van losse producten heeft geen eigen certificering: elk onderdeel heeft zijn eigen certificaat en gebruiksaanwijzing.

Voorbeeldset APC 1

• Jas en broek: Sioen Obera werkjas met Sioen Zarate werkbroek of Sioen Valera Amerikaanse overall. Alle drie APC 1, ELIM 11,7 cal/cm² per kledingstuk.
• High-vis: Sioen Millau high-vis werkjas met Sioen Royan high-vis werkbroek. APC 1, ELIM 11,7 cal/cm², high-vis klasse 2.
• Getailleerd: Sioen Norwan werkjas met Sioen Navi werkbroek. APC 1, ELIM 9,6 cal/cm².
• Overall: Sioen Carlow overall. APC 1, ELIM 11,7 cal/cm².
• Fristads-combinatie: Fristads FLAM 4030 werkjas met Fristads FLAM 0030 Amerikaanse overall. APC 1, ELIM 8 cal/cm², gecertificeerd na 50 industriële wasbeurten.
• Gezicht en hoofd: Petzl VERTEX met VIZEN-gelaatsscherm of Petzl STRATO met VIZEN. Het VIZEN-scherm is APC 1 volgens EN IEC 62819 en past alleen op VERTEX en STRATO.
• Handen: KCL Electro 583 (klasse 00) met APC 1, of Ansell ActivArmr RIG014 (klasse 0): APC 1 alleen samen met de leren overhandschoen Ansell 96-002.

Heb je al een VERTEX of STRATO? Dan kun je het Petzl VIZEN-gelaatsscherm los bestellen.

Voorbeeldset APC 2

• Jas: Sioen Nash high-vis regenjas, Sioen Newton regenjas of HAVEP Multi Protector+ 50454 parka. Alle drie APC 2 (boxtest 7 kA), zonder cal-rating in de productinformatie.
• Broek: een broek of overall van minimaal APC 2. Die hebben we nu niet in het assortiment; met een APC 1-broek ben je aan de benen beschermd volgens APC 1. Vraag ons naar een passende APC 2-broek.
• Gezicht en hoofd: Catu CAT'ARC vlamboogkap APC 2, MSA V-Gard 950 Class 2 helm met scherm of Kask ARC Visor Class 2.
• Handen: KCL Electro 584 (klasse 0) of Catu CGM-0 composiet (klasse 0). Beide klasse 0 met APC 2 (klasse 2) in de boxtest. Bij de Catu CGM-0 is volgens Catu geen leren overhandschoen nodig.

Goed om te weten bij gezicht en hoofd:

• MSA V-Gard 950 Class 2: volgens MSA elektrisch isolerend volgens EN 50365 klasse 0, scherm getest volgens GS-ET-29 klasse 2.
• Kask ARC Visor Class 2: past op de Kask Zenith X (ook X Max), Primero en Quantum. Kask adviseert het vizier te combineren met een balaclava.
• Catu-kap: heeft clips voor een helm met zijsleuven.

Gelaagd dragen: wanneer telt een onderlaag mee?

Een onderlaag telt alleen mee voor de beschermingswaarde als de fabrikant de combinatie als kledingsysteem heeft getest en die systeemwaarde opgeeft; in alle andere gevallen geldt per plek de waarde van het kledingstuk dat daar zit.

De onderlaag doet er wel toe. Een synthetische fleece of thermoshirt kan bij een vlamboog smelten en de brandwonden verergeren. Draag daarom alleen lagen die niet smelten, en bij voorkeur lagen die zelf volgens EN 61482-2 zijn gecertificeerd.

Voorbeelden van tussenlagen met APC 1:

• Overhemd: Sioen Kendal vlamboogoverhemd, ELIM 6,4 cal/cm², als bovenlaag of onder een vlamboogjas.
• Fleece: Sioen Urbino fleecesweater, ELIM 16 cal/cm², met koudebescherming.
• Sweater: Fristads Flamestat 984 sweater, ELIM 12 cal/cm², van inherent vlamvertragende stof.
• Softshell: Sioen Cardinia softshell, ELIM 20 cal/cm², driedelige softshell.
• Regenjas: Sioen Grindal regenjas (APC 1) voor buitenwerk.

Waar staat de klasse op de kleding?

De vlamboogklasse staat op het CE-etiket aan de binnenkant van het kledingstuk, naast het pictogram voor vlamboogbescherming.

Volgens EN 61482-2:2020 bestaat die markering uit:

• Pictogram IEC 60417-6353: een schild met een vlamboog.
• Normnummer: de tekst "EN 61482-2".
• Waarde: "ELIM = … cal/cm²" en/of "APC 1" of "APC 2".
• Systeemwaarde: alleen als een combinatie van kledingstukken als geheel is getest.

Let op het juiste symbool. De dubbele driehoek staat voor werken onder spanning, bijvoorbeeld op isolerende handschoenen. Het is geen teken voor vlamboogbescherming.

Op een gelaatsscherm volgens GS-ET-29 staat een code zoals 8-1-0:

• 8: bescherming tegen een kortsluitvlamboog.
• Tweede cijfer: de klasse, 1 of 2.
• Laatste cijfer: de lichtdoorlatendheid. 0 is minstens 75%, 1 is 50 tot 75% en 2 is minder dan 50%.

Het scherm van de MSA V-Gard 950 Class 2 heeft bijvoorbeeld de markering 8-2-0: klasse 2 met een heldere lichtdoorlatendheid.

Hoe lees je een datasheet van vlamboog-PBM?

Een datasheet of conformiteitsverklaring lees je in een vaste volgorde: norm, testmethode, waarde, systeem, combinatievoorwaarden en certificaat.

1. Norm en editie. Voor kleding is dat EN 61482-2 (in Europa de versie van 2020). Andere normen op dezelfde datasheet, zoals EN ISO 11612 (hitte en vlammen) of EN 1149-5 (antistatisch), zijn aanvullend en zeggen niets over vlamboog.
2. APC-klasse. APC 1 of APC 2 komt uit de boxtest. Wordt alleen "klasse 2" genoemd zonder norm, vraag dan door.
3. Cal-rating. Kijk welke waarde er staat: ELIM, ATPV of EBT. Vergelijk producten alleen op dezelfde waarde. De Sioen Urbino geeft bijvoorbeeld ELIM 16 en EBT 19 cal/cm², de Obera ELIM 11,7 en ATPV 15,2 cal/cm².
4. Kledingstuk of systeem. Staat er een systeemwaarde, controleer dan met welke lagen die combinatie is getest.
5. Combinatievoorwaarden. Bij schermen staat welke helmen zijn toegestaan. Bij sommige handschoenen geldt de vlamboogklasse alleen met een bepaalde overhandschoen, zoals bij de Ansell RIG014.
6. Certificaat. Bij PBM-categorie III staat het nummer van de aangemelde instantie die het EU-typeonderzoek deed. Dat nummer kun je opzoeken in de Europese NANDO-database.

Hoe was en onderhoud je vlamboogkleding?

Vlamboogkleding was en onderhoud je volgens het etiket en de gebruiksaanwijzing van de fabrikant; afwijken daarvan kan de bescherming aantasten.

• Geen wasmiddel-extra's: geen chloorbleek, waterstofperoxide, wasverzachter, stijfsel of droogdoekjes.
• Vervuiling: olie en vet kunnen bij een vlamboog ontbranden. Gaat vervuiling er niet uit, vervang het kledingstuk dan.
• Inspectie: controleer de kleding voor elk gebruik. Beschadigd of vervuild betekent: niet gebruiken.
• Reparatie: alleen met hetzelfde vlamboogbestendige materiaal en vlamvertragend garen, volgens de fabrikant.

Wat doe je na een vlamboogincident?

Na een vlamboogincident neem je de gedragen vlamboogkleding uit gebruik en vervang je die, ook als je geen schade ziet.

1. Kleding vervangen. Fabrikanten schrijven voor dat kleding na blootstelling aan een vlamboog niet opnieuw gebruikt wordt, omdat aantasting van het materiaal niet altijd zichtbaar is. Repareren is geen optie.
2. Overige PBM nalopen. Volg voor helm, scherm en handschoenen de gebruiksaanwijzing van de fabrikant.
3. Risicoanalyse herzien. Bekijk met de werkgever of de risicoanalyse en de gekozen klasse nog kloppen.

Hoe keur en controleer je isolerende handschoenen en helmen?

Isolerende handschoenen controleer je voor elk gebruik met een luchttest en een visuele inspectie; een isolerende helm volgens EN 50365:2024 gebruik je maximaal 5 jaar vanaf de datum van eerste gebruik.

• Handschoenen klasse 00 en 0 (tot 500 V en 1000 V AC): voor elk gebruik opblazen en controleren op lekkage en beschadiging. Of en hoe vaak ze daarnaast elektrisch worden herbeproefd, staat in de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. De Duitse DGUV-regel 103-011 voorziet voor deze twee klassen geen vaste periodieke elektrische herkeuring.
• Handschoenen klasse 1 tot en met 4 (hogere spanningen): deze worden periodiek elektrisch herkeurd. Fabrikanten noemen een termijn van maximaal 6 maanden.
• Isolerende helmen: EN 50365:2024 vraagt om de datum van eerste gebruik op de helm en heeft een veld voor herkeuringsdata. Na 5 jaar gaat de helm uit gebruik.

Meer beschermingsmiddelen voor elektrotechnisch werk vind je in ons PBM-assortiment.

Welke fouten zie je vaak bij vlamboogbescherming?

• Alleen een vlamboogjas. Een APC 2-jas met een gewone werkbroek beschermt de benen niet tegen een vlamboog.
• Vlamvertragend aanzien voor vlamboogbestendig. EN ISO 11612 is geen vlamboogtest; daarvoor is EN 61482-2 nodig.
• Een gedeeltelijk isolerende helm als volledig isolerend gebruiken. Lees bij een helm of EN 50365 volledig of gedeeltelijk is gehaald.
• ESD- of antistatische schoenen als isolerende schoenen gebruiken. Isolerend schoeisel valt onder EN 50321-1.
• Normjaartallen die niet bestaan. Van IEC 61482-1-2 is de editie van 2014 geldend. Noemt een document een andere editie, vraag dan om het certificaat.

Checklist voor werkgevers

• Laat een vlamboog-risicoanalyse uitvoeren als onderdeel van de RI&E en leg per taak de vereiste APC-klasse of cal-waarde vast.
• Kies kleding volgens EN 61482-2 met de APC-klasse en/of ELIM op het etiket die past bij die uitkomst.
• Verstrek een gesloten pak: jas en broek, of een overall, van minimaal dezelfde klasse.
• Zorg voor niet-smeltende onderkleding.
• Maak de set compleet met een gelaatsscherm of vlamboogkap (GS-ET-29 of EN IEC 62819) op de voorgeschreven helm, isolerende handschoenen (EN 60903), met overhandschoen volgens de fabrikant, en waar nodig isolerend schoeisel.
• Bewaar per product de EU-conformiteitsverklaring en de Nederlandstalige gebruiksaanwijzing.
• Laat isolerende handschoenen klasse 00 en 0 voor elk gebruik met een luchttest controleren.
• Noteer op isolerende helmen de datum van eerste gebruik.
• Laat niets aan de kleding veranderen, zoals inkorten, repareren of bedrukken, zonder akkoord van de fabrikant.
• Vervang kleding na een vlamboogincident.

Veelgestelde vragen over vlamboogkleding

Waarom is de ELIM lager dan de ATPV?

ATPV en EBT zijn 50%-waarden: bij die energie is er in de test 50% kans op een tweedegraads brandwond of op openbreken van de stof. De ELIM is het niveau waaronder in de hele testreeks geen enkele meting de brandwondgrens bereikt en de stof niet openbreekt. Daardoor ligt de ELIM van hetzelfde kledingstuk per definitie lager. Vergelijk dus nooit de ELIM van het ene product met de ATPV van het andere.

Wat betekent een NFPA 70E-categorie en geldt die in Nederland?

NFPA 70E is een Amerikaanse norm. De PPE-categorieën 1 tot en met 4 horen daar bij een minimale arc rating van 4, 8, 25 en 40 cal/cm². In Europa is EN 61482-2 de norm voor vlamboogkleding, met de APC-klasse en/of de ELIM op het etiket. Er bestaat geen officiële tabel die APC 1 of APC 2 koppelt aan een NFPA-categorie.

Wat betekent 'klasse 1' bij vlamboog-PBM?

Dat hangt af van de norm. Klasse 1 kan staan voor APC 1 bij kleding (IEC 61482-1-2), klasse 1 bij een gelaatsscherm (GS-ET-29), een NFPA-categorie, of een spanningsklasse bij isolerende handschoenen (EN 60903) of helmen (EN 50365). Kijk daarom altijd naar de norm en de klasse samen, bijvoorbeeld EN 61482-2 met APC 1.

Beschermt een isolerende helm of handschoen ook tegen een vlamboog?

Niet vanzelf. EN 50365 voor elektrisch isolerende helmen bevat geen vlamboogeisen, en EN 60903 voor isolerende handschoenen gaat over bescherming tegen een elektrische schok. Een handschoen beschermt alleen tegen een vlamboog als de fabrikant hem daar apart op heeft getest, bijvoorbeeld met een APC-klasse.

Kun je een vlamboog-gelaatsscherm op elke helm zetten?

Nee. Een gelaatsscherm volgens GS-ET-29 is getest en gecertificeerd in combinatie met de helm die de fabrikant opgeeft. Met een ander helmtype val je buiten die certificering. In de gebruiksaanwijzing van het scherm staat welke helmen zijn toegestaan.

Hoe lang mag je een elektrisch isolerende helm gebruiken?

Volgens EN 50365:2024 maximaal 5 jaar vanaf de datum van eerste gebruik, die je op de helm noteert. De norm kent klasse 00 (500 V AC), 0 (1000 V AC), 1 (7500 V AC) en 2 (17000 V AC). Deze klassen zeggen niets over vlamboogbescherming; daarvoor kijk je naar het gelaatsscherm of de vlamboogkap.

Welke documenten horen bij vlamboogkleding?

Vlamboogkleding is PBM van categorie III onder Verordening (EU) 2016/425. De fabrikant levert een EU-conformiteitsverklaring mee of vermeldt in de gebruiksaanwijzing waar die online staat. De gebruiksinformatie moet in een taal zijn die de gebruiker begrijpt; in Nederland is dat Nederlands. Bewaar deze documenten in je PBM-administratie.

Lees ook

• Vlamboogkleding en arc flash-bescherming voor elektrotechnici
• Maattabellen vlamboogkleding
• Alle vlamboogbescherming in APC 1
• Alle vlamboogbescherming in APC 2